Xi Jinpingova čistka u Narodnooslobodilačkoj armiji: Vladavina terora 

Uslovne smrtne kazne za bivše ministre odbrane označavaju prekretnicu, slabeći kinesko vojno rukovodstvo. 

Xi Jinpingova sveobuhvatna čistka u Narodnooslobodilačkoj armiji (PLA) ušla je u novu i opasnu fazu, potresajući same temelje kineskog vojnog establišmenta i stvarajući klimu straha koja nagriza moral u redovima vojske. Uslovne smrtne kazne izrečene 7. maja 2026. godine bivšim ministrima odbrane Li Shangfuu i Wei Fengheu označile su prekretnicu u historiji Komunističke partije Kine (KPK). Obojica, nekada pouzdani saveznici Xija, osuđeni su za mito i korupciju, a njihov pad ilustruje kako je Xi spreman žrtvovati, čak i svoje najbliže saradnike, kako bi učvrstio apsolutnu vlast. Ova kampanja, iako predstavljena kao borba protiv korupcije, sve se više doživljava kao vladavina terora osmišljena da usadi strah, a ne disciplinu, ostavljajući PLA oslabljenom i dezorijentisanom. 

Ozbiljnost ovih kazni zapanjila je oficire širom vojske. Decenijama su generali takvog ranga izbjegavali ekstremne kazne, ali Xijeva odluka da izrekne uslovne smrtne kazne stvorila je atmosferu paranoje. Srednji i niži oficiri sada se brinu da bi mogli biti sljedeći na meti, bez obzira na njihovu lojalnost ili učinak. Analitičari primjećuju da ova klima sumnje potkopava koheziju unutar PLA, ostavljajući vojnike oklijevajućim da djeluju odlučno, a komandante oklijevajućim da preuzmu inicijativu. Čistka je efektivno uništila povjerenje između činova i rukovodstva, zamijenivši ga strahom od odmazde. 

Xijeva kampanja nije prestala sa Lijem i Weijem. U januaru 2026. godine najavljene su istrage protiv Zhang Youxie, potpredsjednika Centralne vojne komisije, i Liu Zhenlija, načelnika Zajedničkog štaba. Obojica su i dalje zvanično navedeni na svojim pozicijama, ali su nestali iz javnosti, što je znak netransparentne i nepredvidive prirode Xijeve čistke. Zhang je, naime, bio jedini general sa borbenim iskustvom, boreći se u ratu protiv Vijetnama 1979. godine. Njegova smjena, zajedno s Liuovim nestankom, ostavila je PLA bez iskusnog rukovodstva u vrijeme kada Kina teži modernizaciji svojih snaga do 2027. godine. Ovaj vakuum u vodstvu odgađa napore modernizacije i slabi operativnu spremnost. 

Strateške posljedice ove čistke su duboke. Xijeva opsesija kontrolom ispraznila je komandnu strukturu PLA, stvarajući nestabilnost na vrhu i ostavljajući kritične pozicije upražnjenim. Izricanje presude Weiju, koji je nekada komandovao Raketnim snagama, izaziva zabrinutost oko pouzdanosti kineske nuklearne komande i kontrole. Demontaža mreža unutar sistema opreme, gdje je Li Shangfu proveo veći dio svoje karijere, dodatno otkriva krhkost kineskih programa vojne nabavke i razvoja. Ovi poremećaji prijete sposobnosti Kine da postigne svoje ambiciozne ciljeve modernizacije vojske, potkopavajući njenu sposobnost da projektuje moć globalno. 

Ključno je da se Xijeva kampanja manje fokusira na borbu protiv korupcije, a više na usađivanje straha. Kriminalizirajući politička pitanja i predstavljajući ih kao kršenja zakona, on osigurava lojalnost zastrašivanjem, a ne kompetencijom. Ova vladavina terora može osigurati Xijev uticaj na vlast, ali to dolazi na štetu morala. Oficiri sada djeluju pod stalnom sumnjom, narušavajući povjerenje unutar redova i slabeći esprit de corps neophodan za efikasne vojne operacije. Vojnici koji se boje svojih nadređenih vjerovatno se neće boriti s uvjerenjem, a komandanti koji se boje čistki vjerovatno neće voditi s povjerenjem. 

PLA, koja se nekada smatrala okosnicom uspona Kine, sve više se od strane insajdera opisuje kao "gigant s paralizom mozga". Njena ogromna veličina i resursi su potkopani vodstvom koje je zaokupljeno preživljavanjem, a ne strategijom. Xijevo oslanjanje na tajne obavještajne mreže za praćenje zvaničnika odražava njegovu izolaciju na vrhu, gdje je od 2022. godine smijenio pet od sedam članova Centralne vojne komisije, ostavljajući samo sebe i Zhang Shengmina. Ova koncentracija moći može dati Xiju apsolutnu vlast, ali ga, također, ostavlja opasno izloženim, s malo saveznika i vojskom ispunjenom nepovjerenjem. 

Šire implikacije Xijevog čišćenja protežu se izvan kineskih granica. Vojska koju iscrpljuju unutrašnja čišćenja ne može vjerodostojno projicirati snagu u inostranstvu. Xijeva opsesija kontrolom riskira da umanji sposobnost PLA da se bori u održivim kampanjama, potkopavajući kredibilitet Kine kao globalne sile. Dok Xi možda vjeruje da strah osigurava lojalnost, stvarnost je da on nagriza same temelje vojne efikasnosti. Modernizacijski napor PLA, usmjeren na postizanje pariteta sa Sjedinjenim Američkim Državama do 2027. godine, sada je u opasnosti da bude poremećen unutrašnjom nestabilnošću. 

Zaključno, Xi Jinpingovo čišćenje PLA predstavlja paradoks: dok jača njegovu ličnu kontrolu, istovremeno slabi kineske vojne kapacitete. Uslovne smrtne kazne za Li Shangfua i Wei Fenghea označavaju prekretnicu, ne u jačanju discipline, već u širenju terora koji umanjuje moral i operativnu spremnost. Dok Kina nastoji da projektuje moć globalno, njena vojska se prazni iznutra, što je čini manje sposobnom da ostvari ambicije koje Xi tako snažno proklamuje. PLA možda ostaje najveća vojna sila na svijetu, ali pod Xijevom vladavinom terora, ona je gigant osakaćen strahom, nepovjerenjem i paralizom.