Ispod jadranskih valova: EU podržava napredak pomorske tehnologije na Zapadnom Balkanu

Zamislite da možete provjeravati more onako kako provjeravamo vrijeme! Ne povremeno, već svaki dan, u stvarnom vremenu. To je jednostavna ideja koja stoji iza MONUSEN-a (Crnogorski centar za podvodne senzorske mreže), projekta koji podržava EU, a koji pomaže Crnoj Gori da izgradi vještine i tehnologiju za sigurnije, brže i preciznije praćenje podvodnog svijeta.
Za Evropsku uniju, izvrsnost u nauci i razmjena znanja su od najveće važnosti. Zato, kroz niz programa i projekata, aktivno promovira saradnju među državama članicama i zemljama kandidatima. U tom kontekstu, projekat MONUSEN (Crnogorski centar za podvodne senzorske mreže), posvećen podvodnim senzorskim mrežama, nedavno je podržan kroz program twinninga Horizon Europe. Projekat je implementirao Univerzitet Crne Gore u saradnji sa Fakultetom elektrotehnike i računarstva Univerziteta u Zagrebu, Univerzitetom u Newcastleu i Italijanskim nacionalnim istraživačkim vijećem, koje su sve vodeće evropske istraživačke institucije u oblastima podvodnih komunikacija i pomorske robotike.

„MONUSEN je projekat usmjeren na istraživanje podvodnih senzorskih mreža i naprednog monitoringa mora. Njegov glavni cilj bio je razvoj znanja, metodologija i praktičnih kompetencija za moderni podvodni monitoring i njihovo održivo ugrađivanje u naš rad kroz obuku, zajedničke istraživačke aktivnosti i usvajanje savremenih istraživačkih praksi“, kaže Igor Radusinović sa Elektrotehničkog fakulteta Univerziteta Crne Gore.
Podvodne senzorske mreže (USN) su važne, jer omogućavaju prikupljanje okeanografskih podataka, praćenje zagađenja, istraživanje prirodnih podvodnih resursa, sprečavanje katastrofa, potpomognutu navigaciju i primjenu taktičkog nadzora. Njihova upotreba se širi globalno, jer omogućavaju dugoročno praćenje morskog okruženja bez kontinuiranog prisustva osoblja na terenu, dok se podaci redovno dostavljaju, što omogućava brze reakcije i informirano donošenje odluka.
Radusinović objašnjava da je ovaj rad relevantan za sve one koji se bave tehnologijama koje služe morskom okruženju – od zaštite okoliša i očuvanja biodiverziteta, preko razvoja plave ekonomije, do pomorske sigurnosti i bezbjednosti.
„More je prostrano, dinamično i često teško dostupno, a tradicionalno praćenje zasnovano na povremenim mjerenjima i kratkoročnim terenskim istraživanjima sve je manje dovoljno za praćenje uticaja klimatskih promjena, pritisaka turizma i pomorskog saobraćaja, potreba akvakulture, kao i za pravovremeno otkrivanje incidenata, neuobičajenih aktivnosti i iznenadnih promjena u okolišu. Kapaciteti razvijeni kroz ovaj projekat ostaju trajna imovina za studente i istraživače na početku karijere, za institucije koje se oslanjaju na podatke u upravljanju obalnim i morskim resursima, te za industriju koja traži nove usluge i rješenja unutar plave ekonomije.“, objašnjava Radusinović.
Nikola Mišković sa FEEC-a u Zagrebu kaže da je projekat izuzetno važan jer ima za cilj smanjenje razlika u izvrsnosti istraživanja između Univerziteta Crne Gore (UoM) i vodećih evropskih institucija u oblasti podvodnih senzorskih mreža.
„Omogućio je studentima i istraživačima na Univerzitetu u Manchesteru da rade s najsavremenijom opremom i vodećim stručnjacima, dok najveće koristi ostvaruju krajnji korisnici u oblastima morske biologije, arheologije, sigurnosti i zaštite okoliša, jer projekat razvija alate za efikasnije praćenje Jadranskog mora. Uključili smo se zbog naučnih izazova povezanih s koordiniranim ograničenjima navigacije i komunikacije pod vodom, kao i iz razloga strateškog umrežavanja“, kaže Mišković, naglašavajući da se ova saradnja nadovezuje na dugogodišnje partnerstvo.
Radusinović i Mišković, koji su na projektu radili zajedno s Jeffom Neashamom sa Univerziteta Newcastle i Massimom Cacciom iz Nacionalnog istraživačkog vijeća Italije u Genovi, slažu se da bi projektne aktivnosti bile nemoguće provesti bez podrške EU.
„Učešće u programu Horizont Evropa dalo nam je kredibilitet i postavilo nas na mapu evropskih istraživača. Bez Twinning programa, možda bismo proveli eksperiment malog obima, ali ne bismo bili u mogućnosti da izgradimo održive istraživačke kapacitete koje sada posjedujemo“, kaže Radusinović.
Mišković objašnjava da je Twinning program osmišljen da poveže stručnost vodećih institucija EU sa potencijalom zemalja u razvoju.
„Saradnja sa kolegama iz Crne Gore, Italije i Ujedinjenog Kraljevstva omogućava integraciju znanja iz robotike, telekomunikacija i vještačke inteligencije u specifičnim uslovima Jadranskog mora. To zahtijeva značajno finansiranje za mobilnost i zajedničke eksperimentalne kampanje, što nacionalne sheme finansiranja rijetko podržavaju. Bez finansiranja EU, bilo bi nemoguće okupiti takav konzorcij vrhunskih stručnjaka koji zajedno rade na smanjenju naučnog jaza unutar Evrope“, zaključuje Mišković.

Saradnja među partnerima se nastavlja kroz niz aktivnosti, od kojih će neke imati komercijalnu dimenziju.

„Sada imamo dobro koordiniran tim, opipljive rezultate i iskustvo stečeno kroz obuke, razmjene i zajedničke eksperimente. To znači da u nove projektne prijave ulazimo mnogo bolje pripremljeni i s jasnijom vizijom onoga što želimo razvijati“, kaže Radusinović.

Horizon Evropa Twinning je program usmjeren na jačanje naučne izvrsnosti i institucionalnog umrežavanja povezivanjem organizacija iz manje razvijenih zemalja s najmanje dva vodeća evropska istraživačka centra. Njegov primarni fokus je razvoj vještina kroz saradnju. Dio je okvira Horizon Evropa „Proširenje izvrsnosti“ i ima budžet od 264,5 miliona eura. Ciljevi programa uključuju jačanje istraživačkih kapaciteta, olakšavanje razmjene znanja i povećanje učešća u projektima koje finansira EU putem institucionalnih partnerstava i jačih aktivnosti umrežavanja.