Život nakon penzionisanja: uloga starije populacije u lokalnom razvoju Žabljaka

Starenje populacije oblikuje mnoge evropske regione, naročito one koji se suočavaju sa depopulacijom. Ove demografske promjene stvaraju kompleksne izazove koji iziskuju usmjerenije i inkluzivnije javne politike. Kako bi se kreirala rješenja koja zaista funkcionišu, prvo je potrebno postaviti osnovno pitanje: šta je to što je starijoj populaciji zaista potrebno? A ko bi bolje mogao da odgovori na to pitanje od samih „starih“.

Ovaj pristup primijenila je Opština Žabljak, koja je jedan od partnera na projektu Silver Up. Sprovodeći anketu direktno među lokalnim penzionerima, Opština je dala glas starijoj populaciji i time se postarala da njihova mišljenja oblikuju buduće razvojne strategije.

Zajedno sa sedam drugih partnera iz Evrope, Opština Žabljak sarađuje na projektu Silver Up, koji se kofinansira kroz program saradnje Interreg Evropa 2021-2027. Projekat ima za cilj unapređenje regionalnih razvojnih politika na način da se omogući lakši razvoj „srebrne ekonomije“ – ekosistema roba, usluga i inovacija namijenjenog starijoj populaciji, naročito onoj u seoskim područjima i područjima pogođenim depopulacijom. Projektom nastoji da se unaprijedi opšta dobrobit i socijalna inkluzija, podstakne privredna djelatnost i promoviše privlačnost ovakvih regiona. U tom procesu, partneri doprinose izradi Regionalnog izvještaja o sredinama, mapirajući postojeće politike, potrebe i dobre prakse koje se odnose na starenje populacije i „srebrnu ekonomiju“.

Kako bi doprinijela ovim aktivnostima na lokalnom nivou, Opština Žabljak je odlučila da svojim građanima da glas. Podaci prikupljeni putem ankete koristiće se za kreiranje lokalnih politika, sa ciljem donošenja djelotvornijih mjera za jačanje socijalne kohezije, podsticanje razvoja i unapređenje kvaliteta života starije populacije.

Anketa sprovedena na Žabljaku bila je usmjerena na stanovnike sa statusom penzionera, koji dolaze iz različitih obrazovnih i profesionalnih profila. Rezultati su ukazali na jasne, neostvarene potrebe, ali i na značajan, u velikoj mjeri neiskorišćen potencijal lokalne starije populacije.

Većina ispitanika dočekala je penziju kao zaposlena lica, nakon dugih karijera u administraciji, trgovini, uslužnim djelatnostima, industriji, transportu i državnim ustanovama. Gotovo 95% njih penzionisano je u Crnoj Gori, dok starosna dob odlaska u penziju značajno varira – od ranog penzionisanja u ranim pedesetim godinama do nastavka profesionalne djelatnosti i nakon navršene 65. godine života.

Štaviše, gotovo polovina ispitanika navela je da je nastavila sa radom i nakon penzionisanja, bilo kroz privatne poslove, povremene ili sezonske angažmane, doprinos porodičnim preduzećima ili rad kao samozaposleni profesionalci. Rezultati ankete jasno pokazuju da su mnogi stariji građani voljni i sposobni da doprinesu u ekonomskom i socijalnom smislu, ali da to često čine bez sistemske podrške ili odgovarajućih institucionalnih okvira.

U svakodnevnom životu, penzioneri uglavnom provode slobodno vrijeme sa porodicom, naročito unucima, zatim šetajući, baveći se vrtlarstvom, kućnim poslovima ili laganim hobijima poput pletenja i pecanja. Istovremeno, veliki broj ispitanika istakao je nedostatak socijalnih i kulturnih sadržaja. Ukazali su na potrebu za organizovanjem aktivnosti poput radionica, filmskih projekcija i drugih vidova okupljanja zajednice, kao i za kreiranjem namjenskih prostora za penzionere.

Finansijska sigurnost se, takođe, pokazala kao jedna od njihovih glavnih briga. Gotovo polovina ispitanika navela je da se njihova ekonomska situacija pogoršala nakon odlaska u penziju. Troškovi za ljekove predstavljaju posebno izražen problem, budući da se mnogi penzioneri suočavaju sa poteškoćama da priušte terapije koje zdravstveno osiguranje ne pokriva u cjelosti.

Zdravstvene usluge prepoznate su kao još jedan značajan izazov. Ispitanici su u većini slučajeva istakli da u Domu zdravlja na Žabljaku nedostaje ljekara, naročito specijalista, kao i da nema dovoljno medicinske opreme. Iako većina penzionera, u načelu, ima pristup javnom zdravstvenom sistemu, mnogi su ipak prinuđeni da zdravstvene usluge potraže kod privatnih pružalaca, što dovodi do povećanja njihovih ličnih troškova.

Za Žabljak, projekat Silver Up predstavlja konkretnu priliku da se stavovi i potrebe starije populacije pretoče u konkretne akcije. Implementacijom predloga koji dolaze direktno od penzionera, kroz projekat se može podržati njihovo aktivno učešće u socijalnim, obrazovnim i tehnološkim aktivnostima, čime se u konačnici jača socijalna inkluzija i unapređuje kvalitet života u regionima koji se suočavaju sa procesom starenja stanovništva.

Za više informacija kontaktirajte sa Milicom Novosel, komunikacijskom menadžerkom za projekat Silver Up, Opština Žabljak: milicanzb@gmail.com